Geopolitics เมื่อภูมิรัฐศาสตร์กำหนดทิศทางโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล

ในอดีตคำว่า ภูมิรัฐศาสตร์ (Geopolitics) มักถูกใช้เพื่ออธิบายการแข่งขันทางอำนาจระหว่างประเทศ ไม่ว่าจะเป็นทรัพยากร พลังงาน เส้นทางการค้า หรืออิทธิพลทางการเมือง แต่ในโลกปัจจุบัน “ข้อมูล” กำลังกลายเป็นทรัพยากเชิงยุทธศาสตร์ที่มีบทบาทไม่ต่างจากน้ำมันหรือแร่ธาตุในอดีต ข้อมูลจำนวนมหาศาลที่ถูกสร้างขึ้นในทุกวินาที ไม่เพียงขับเคลื่อนเศรษฐกิจดิจิทัล แต่ยังส่งผลต่อเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ ความมั่นคง ไปจนถึงอำนาจต่อรองของประเทศ

ด้วยเหตุนี้ โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลอย่าง Data Center และ Cloud ได้กลายเป็นส่วนหนึ่งของยุทธศาสตร์ระดับประเทศ ที่เชื่อมโยงกับกฎหมาย การกำกับดูแล และแนวคิดอธิปไตยของข้อมูล (Data Sovereignty)

Geopatriation เมื่อข้อมูลต้องมี “บ้าน” ที่ปลอดภัย

ท่ามกลางความไม่แน่นอนของภูมิรัฐศาสตร์ แนวคิดหนึ่งที่เริ่มได้รับความสนใจมากขึ้น คือ “Geopatriation”

ในปี 2025 Gartner ได้ให้นิยาม Geopatriation ว่าเป็นการย้ายภาระงาน (Workload) และแอปพลิเคชันจากผู้ให้บริการคลาวด์ระดับโลก ไปสู่ผู้ให้บริการในระดับประเทศหรือภูมิภาค เพื่อลดความเสี่ยงจากความไม่แน่นอนทางภูมิรัฐศาสตร์และข้อจำกัดทางกฎหมายข้ามพรมแดน ซึ่งหมายถึงการพิจารณาปัจจัยด้านภูมิศาสตร์และกฎหมายในการตัดสินใจว่า ข้อมูลและระบบสำคัญขององค์กรควรถูกจัดเก็บหรือประมวลผลไว้ที่ใด

แนวคิดนี้จึงสะท้อนความพยายามขององค์กรและภาครัฐในการลดการพึ่งพาโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลจากต่างประเทศ และเพิ่มการควบคุมข้อมูลภายใต้เขตอำนาจทางกฎหมายของตนเอง ดังนั้น “ที่อยู่ของข้อมูล” ในปัจจุบันจึงไม่ได้เป็นเพียงประเด็นด้านประสิทธิภาพของเทคโนโลยีเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับความมั่นคงของข้อมูล การปฏิบัติตามกฎหมาย และการบริหารความเสี่ยงขององค์กรในระยะยาวด้วย

บทเรียนจากเหตุการณ์โจมตีศูนย์ข้อมูลในตะวันออกกลาง

แม้โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลจะถูกมองว่าเป็นระบบที่กระจายตัวและยืดหยุ่นสูง แต่ในความเป็นจริง Data Center ทุกแห่ง ต้องเผชิญกับความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์ เช่นเดียวกับโครงพื้นฐานอื่น ๆ

ตัวอย่างที่สะท้อนให้เห็นถึงความเปราะบางของโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล ในช่วงต้นเดือนมีนาคม 2026 ที่ผ่านมา เมื่อศูนย์ข้อมูลของผู้ให้บริการคลาวด์ระดับโลกในภูมิภาคตะวันออกกลางถูกโจมตีจากวัตถุไม่ทราบชนิด ซึ่งคาดว่าอาจเป็นโดรนหรือขีปนาวุธ ส่งผลให้ Data Center ในประเทศ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ และ บาห์เรน ได้รับความเสียหาย และเกิดไฟไหม้ภายในอาคาร ผู้ดูแลระบบต้องตัดกระแสไฟฟ้าในบางส่วนของศูนย์ข้อมูลเพื่อควบคุมสถานการณ์ ทำให้บริการดิจิทัลจำนวนมากในพื้นที่หยุดชะงัก ไม่ว่าจะเป็นระบบธนาคาร การทำธุรกรรมออนไลน์ หรือระบบสาธารณสุข สะท้อนให้เห็นว่า แม้ผู้ให้บริการเทคโนโลยีระดับโลกจะมีความเชี่ยวชาญด้านโครงสร้างพื้นฐานคลาวด์ขนาดใหญ่เพียงใด แต่ศูนย์ข้อมูลเหล่านั้นก็ยังตั้งอยู่บนโลกจริง ที่ต้องเผชิญกับความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์และเหตุการณ์ไม่คาดคิดอยู่เสมอ

เหตุการณ์นี้กลายเป็นบทเรียนสำคัญให้หลายองค์กรทั่วโลกเริ่มทบทวนกลยุทธ์ด้านโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลของตนเอง และให้ความสำคัญกับการกำหนด “ที่อยู่ของข้อมูล” ให้มีความมั่นคงและอยู่ภายใต้การกำกับดูแลที่เหมาะสมมากยิ่งขึ้น

มุมมองประเทศไทยในยุค Data Sovereignty

สำหรับประเทศไทย แนวคิด Data Sovereignty กำลังมีบทความมากขึ้น ในช่วยที่เศรษฐกิจดิจิทัลเติบโตอย่างรวดเร็ว การมีโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลภายในประเทศ ไม่เพียงช่วยลดความเสี่ยงจากข้อจำกัดทางกฏหมายระหว่างประเทศ แต่ยังช่วยให้หน่วยงานและองค์กรไทย สามารถบริหารจัดการข้อมูลสำคัญภายใต้กฏหมายของประเทศ และมีความต่อเนื่องของการให้บริการในระยะยาว

ในบริบทนี้ ผู้ให้บริการโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลของไทยอย่าง INET จึงให้ความสำคัญกับการพัฒนา Cloud, Data Center, Digital Platform สัญชาติไทย เพื่อสนับสนุนองค์กรไทยในการจัดเก็บ ประมวลผลข้อมูลสำคัญอย่างมั่นคงปลอดภัย สอดคล้องกับแนวคิด Data Sovereignty เพราะในโลกยุคดิจิทัล “ที่อยู่ของข้อมูล” อาจเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่กำหนดอำนาจและความสามารถในการแข่งขันของประเทศในอนาคต

อ้างอิง :

HEIP

Ubantu

Reuters